HEMODİYALİZ ERİŞİM YOLLARI

Böbrekler kanımızı temizleyen bir filtre gibi görev yapar. Böbreklerin filtre işlevini kaybedip vücudu aşırı sıvı ve toksinlerden arındıramaz hale gelmesine böbrek yetmezliği adı verilir. Böbrek yetmezliği oluşunca bu arındırma işini yapması için hastanın diyalize girmesi gerekir. Diyaliz periton diyalizi ya da hemodiyaliz şeklinde yapılabilir. Hemodiyalizde genellikle koldaki bir atardamardan diyaliz makinesine bir plastik tüp aracılığıyla hastanın kanı gönderilir. Diyaliz makinesi yapay bir böbrek gibi çalışır. Başka bir tüpten temizlenmiş kan aynı koldaki bir toplardamara geri verilir. Diyaliz seansları genellikle 3-4 saat sürer ve çoğunlukla haftada 3 kez yapılır. Diyaliz işlemi için vücuttan alınan ve geri verilen kan miktarı fazla olduğundan kollarda halihazırda bulunan damarlar da bu işlem için ince olduğundan “hemodiyaliz için damar yolu” dediğimiz yeni ve daha geniş bir damar yoluna gereksinim vardır.

Hemodiyaliz için Damar Yolu Çeşitleri:

  • AV Fistül (Arteriyovenöz fistül): Kollardaki bir atardamar ve toplardamarın cilt altında birleştirilmesiyle oluşturulur. Atardamar ve toplardamar birleştirildiğinde toplardamardaki basınç artar ve bu damar duvarı kalınlaşır. Damar duvarı ne kadar kuvvetli olursa hemodiyaliz için kullanılan iğnelerin haftada 3 gün girmesi kolaylaşır. En sık bilekteki ya da dirsekteki damarlar birleştirilir. AV fistüller kullanılan damarın yapısına ve hastanın durumuna göre 15-20 gün ile birkaç ay arasında hemodiyaliz için kullanılabilir hale gelebilir. Fistüller uzun yıllar açık kalabilir ve hemodiyaliz için kullanılabilir. Fistül operasyonu ameliyathane şartlarında lokal anestezi altında yapılır. Lokal anestezi sebebiyle hastaların ağrı duymaları çok azdır. Fistül ameliyatı hayati tehlike oluşturma ihtimali çok az olmakla birlikte, böbrek yetmezliğinin ve hastada bulunan diğer rahatsızlıklara bağlı genel durum bozukluğu hayati tehlike oluşturabilir. Operasyon sırasında  el bileğinde veya dirsekte atardamar ile toplardamar birleştirilir. Böylece  atardamardaki kanın bir kısmı  doğrudan toplardamara geçer. Operasyon süresi yarım saat ile 3 saat arasında değişebilir. Hastalar operasyon sonrası 2-3 saat kadar kanama, erken tıkanma gibi sorunları yakından izlemek amacıyle hastanede gözlem altında tutulur.  Hastaların operasyon sonrası  8-12 saat  elini kullanmaması kanama riskini azaltmak açısından önemlidir. Hastalara operasyondan sonrası günden itibaren fistül geliştirici eksersizler önerilmektedir.
  • AV Greft (Arteriyovenöz Greft): Kolunuzdaki bir atardamar ve toplardamarın cilt altından yapay bir damar ile birbirine birleştirilmesiyle oluşturulur. AV greftler genellikle 2-3 haftada

kullanılabilir hale gelir. Hemodiyaliz iğneleri bu yapay damarın içine batırılır. AV greftler AV

fistüller kadar uzun ömürlü olmaz, ama iyi bakılan bir greft uzun yıllar kullanılabilir.  Kanülasyon için  geniş alan oluşturmaları, teknik olarak kanülasyonunun daha kolay olması,   cerrah açısından oluşturulması ve tamirinin daha kolay olması ve olgunlaşma süresinin A-V fistüle göre daha kısa ( Min. 15 gün) oluşu avantajlarıdır. Dezavantajları ise;  kullanım ömrü A-V fistüle göre daha kısadır, postoperatif erken kanama ve tromboz oranları yüksektir, geç tromboz ve enfeksiyon oranları daha yüksektir. Enfeksiyon durumunda tüm greftin çıkarılması gerekir. Greftin ve komplikasyonlarının ekonomik maliyeti daha yüksektir

  • Kateter: Katater diyalize girmek için büyük toplardamarlara takılan esnek boru sistemidir. Kataterin dışında kan alıp vermeye yarayan 2 bağlantı bölümü vardır. Diyaliz seansı sırasında bir bağlantıdan kan alınır, makineda kan temizlenir ve diğer bağlantıdan hastaya geri verilir. Kataterler kalıcı damaryolunuz olmadığında veya fonksiyon kaybı geliştiğinde uygulanan yöntemdir. Geçici diyaliz kateterleri boyundan veya kasıktan yerleştirilir. Kataterler tecrübeli kişiler tarafından her türlü kalp ve damar cerrahisi müdahalesinin yapılabileceği merkezlerde takılmalıdır. Kataterler yerleştirildikten hemen sonra kullanıma hazırdır. Kataterler kalıcı damaryolu çalışır hale gelinceye kadar hastalara zaman kazandırır. Boyundaki kataterler ideal olarak 3 hafta, kasıktaki kataterlerin ise 1 hafta kullanılması önerilmektedir. Diyalizde tercih edilen yöntem boyun kateterleridir.